Burun kırığı (tıbbi adıyla nazal fraktür), yüze gelen darbelerde en sık kırılan kemik yapısıdır. Yüz travmalarındaki kemik yaralanmalarının yaklaşık yüzde 40’ı burunda görülür.[1] Çoğu zaman bir top darbesi, düşme, kavga ya da trafik kazasının ardından ortaya çıkar. İlk saatlerde gelişen şişlik ise “burnum kırıldı mı, yoksa sadece şişti mi?” sorusunu yanıtlamayı zorlaştırır.
Bu yazıda burun kırığının nasıl anlaşıldığını, hangi belirtilerin beklemeden değerlendirme gerektirdiğini, tedavide ilk iki haftanın neden belirleyici olduğunu ve yıllar önce kırılmış bir burnun nasıl düzeltilebildiğini bulacaksınız. Burun travması Kulak Burun Boğaz uzmanlığının temel alanlarından biridir; Ankara’da KBB uzmanı Op. Dr. Emre Apaydın’ın darbe sonrası değerlendirmesi, burnun dış görünümünün yanı sıra burun içinin ve nefes yolunun muayenesini de kapsar.
Burun kırığı; darbeden sonra burnun bir yana kayması veya çökmesi, burun sırtına dokununca belirgin ağrı, hızla gelişen şişlik ve göz çevresinde morarma, burun kanaması ve burun tıkanıklığıyla kendini gösterir. Şişlik ilk saatlerde eğriliği gizleyebildiği için acil bir bulgu yoksa darbeden sonraki 3–5 gün içinde muayene önerilir. Burundan berrak sıvı gelmesi, durmayan kanama, görme bozukluğu veya burun içinde giderek büyüyen bir şişlik varsa beklemeden acile başvurulmalıdır. Yerinden oynamış kırıklar çoğunlukla ilk 2 hafta içinde kesi yapılmadan (kapalı yöntemle) düzeltilebilir; kemik eğri kaynadıktan sonra düzeltme için cerrahi gerekir.
Burnun üst bölümü iki ince burun kemiğinden, alt bölümü ise kıkırdaklardan oluşur. Burun boşluğunu ortadan ikiye ayıran bölme (septum) de arkada kemik, önde kıkırdak yapıdadır. Günlük dilde burun kırığı denildiğinde çoğunlukla burun kemiklerindeki çatlak veya kırık kastedilir; ancak darbe septumu da etkileyebilir. Bu ayrım önemlidir, çünkü septumun da kırıldığı durumlarda hem tedavi yaklaşımı hem de nefes alma üzerindeki etki değişir.[10]
Burun, yüzün en önde duran ve kemik yapısı en ince bölümüdür; bu yüzden darbeyi çoğu zaman ilk karşılayan yapıdır. Güncel bir sistematik derleme de burun kemiği kırıklarını yüz iskeletinin en sık yaralanması olarak tanımlar.[2] Burun kırılmasının en sık nedenleri şunlardır:
Yandan gelen darbeler burnu çoğunlukla bir yana kaydırırken, önden gelen güçlü darbeler burun sırtında çökmeye ve septumun da kırılmasına yol açabilir.
Burna alınan her darbe kırık anlamına gelmez; yumuşak doku ezilmesi de ağrı, şişlik ve morarma yapabilir. Aşağıdaki tablo, darbe sonrası görülen belirtilerin neyi düşündürdüğünü ve hangi adımın uygun olduğunu özetler. Kesin tanı muayene ile konur.
| Belirti | Ne düşündürür? | Önerilen adım |
|---|---|---|
| Burun sırtında yana kayma, basamak hissi veya çökme | Yerinden oynamış kırık olasılığı yüksektir. | İlk 3–5 gün içinde KBB muayenesi |
| Dokunmakla belirgin ağrı, çıtırtı hissi | Kemik bütünlüğü bozulmuş olabilir. | Muayene; burnu bastırarak kendiniz kontrol etmeyin |
| Yalnızca şişlik ve morarma, şekil normal görünüyor | Ezilme olabilir; şişlik bir eğriliği gizliyor da olabilir. | Şişlik azalınca burnu aynada ve eski fotoğraflarla karşılaştırın; şüphede muayene |
| Tek veya iki taraflı burun tıkanıklığı | Septum etkilenmiş olabilir. | Burun içi muayenesi gerekir |
| Burun içinde mor-kırmızı, yumuşak şişlik | Septum hematomu şüphesi | Aynı gün KBB değerlendirmesi |
| Berrak, sulu akıntı; çift görme; diş kapanışında değişiklik | Kafa tabanı, göz çukuru veya çene yaralanması olabilir. | Beklemeden acil servis |
Burun kanaması kırıkların çoğuna eşlik eder; ancak kanamanın kısa sürede durması kırık olmadığını göstermez. Kırık için daha belirleyici olan, burnun şeklindeki değişiklik, dokunmakla ağrı ve nefes almadaki farklılıktır.
Pratik bir ipucu: darbeden birkaç gün sonra şişlik azalmaya başladığında burnunuzu aynada önden ve yandan inceleyin, darbeden önceki fotoğraflarınızla karşılaştırın. Hekimler de değerlendirmede burnun travmadan önceki görünümünü ve işlevini sorgular; bu nedenle yakın tarihli net bir fotoğrafı muayeneye götürmek işe yarar.[1]
Burun kırıklarının çoğu acil ameliyat gerektirmez. Ancak darbe yalnızca burunla sınırlı kalmayabilir; yüzün diğer kemikleri, göz çevresi veya kafa tabanı da etkilenmiş olabilir.[1]
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden acil servise başvurun veya 112’yi arayın:
Bu bulgular varsa öncelik burnun şekli değil, eşlik eden yaralanmaların değerlendirilmesidir. Burnun hizası daha sonra, şişlik azaldığında ayrıca ele alınabilir.
Septum hematomu, burun bölmesini kaplayan zar ile kıkırdak arasında kan birikmesidir. Nadir görülür ama zamana karşı yarışılan bir tablodur: kıkırdak, beslenmesini üzerindeki bu zardan sağlar ve araya giren kan bu bağlantıyı keser. Gecikildiğinde kıkırdak hasarı, apse gelişimi ve burun sırtında çökme (eyer burun) görülebilir.[4][5]
Sorun, belirtilerin sinsi olmasıdır. Travmaya bağlı septum hematomu ve apsesi üzerine yapılan bir meta-analizde tanı travmadan ortalama 8,2 gün sonra konmuş, en sık başvuru yakınması burun tıkanıklığı olmuştur.[4] Çocuklarda yapılan bir çalışmada ise tanı ortanca 7 gün gecikmiş; hastaların yaklaşık yarısında hematom birden fazla sağlık kuruluşunda gözden kaçmış ve gecikmeye bağlı eyer burun deformitesi gelişen olgular bildirilmiştir.[5]
Darbeden sonra burnunuz giderek daha fazla tıkanıyorsa, burun içinde iki tarafta da şişlik görüyorsanız veya ağrı azalacağına artıyorsa “şişliktir, geçer” diye beklemeyin. Septum hematomu muayenede görülebilen bir bulgudur ve tedavisi biriken kanın boşaltılmasıdır.[3]
Acil bir bulgu yoksa ilk saatlerdeki amaç kanamayı kontrol etmek, şişliği sınırlamak ve ek hasarı önlemektir. Adım adım:
Burun kırığında tedavinin kapsamını büyük ölçüde zaman belirler. Kemik parçaları henüz kaynamamışken yapılan düzeltme çoğunlukla kesi gerektirmeden, dışarıdan yapılabilir. Kemik eğri kaynadıktan sonra ise benzer bir sonuca ancak cerrahi ile ulaşılabilir.[7] Güncel derlemeler de zamanında ve kişiye özel tedavinin uzun dönemde nefes alma, yaşam kalitesi ve görünüm açısından daha iyi sonuçlarla ilişkili olduğunu vurgular.[2]
| Zaman | Ne yapılır? | Neden? |
|---|---|---|
| İlk saatler | İlk yardım; acil bulgu varsa acil servis | Kanamanın kontrolü ve eşlik eden yaralanmaların dışlanması[1] |
| İlk 3–5 gün | KBB kontrol muayenesi | Şişlik azalmaya başlar; burnun hizası ve burun içi daha net değerlendirilir[1] |
| İlk 2 hafta (erişkin) | Gerekirse kapalı redüksiyon | Kemik henüz kaynamadığı için dışarıdan düzeltme mümkündür[6][7] |
| İlk 3–7 gün (çocuk) | Daha erken değerlendirme | Çocuklarda kemik iyileşmesi daha hızlıdır[8] |
| 2 haftadan sonra | Kişiye özel karar; seçilmiş durumlarda geç redüksiyon | Kaynama başladığı için kapalı yöntemin uygulanabilirliği azalır[6] |
| 3 ay ve sonrası | Kalıcı eğrilik veya tıkanıklıkta açık cerrahi (septorinoplasti) | Dokular iyileşmiştir; kemik ve kıkırdak destek yapıları birlikte düzeltilebilir[7] |
Tablodaki süreler literatürdeki genel yaklaşımı yansıtır. Kırığın tipi, şişliğin seyri ve eşlik eden yaralanmalar zamanlamayı değiştirebilir; kesin plan muayenede belirlenir.
İlk 2 haftalık süre bir “son tarih” gibi algılanmamalıdır. Bu dönem kapalı düzeltme için en uygun aralıktır; kaçırıldığında tedavi seçenekleri ortadan kalkmaz, yalnızca yöntem değişir. İki haftadan sonra yapılan kapalı düzeltmelerde de iyi sonuçlar bildiren çalışmalar vardır; ancak bunlar kemiğin kaynamasını geciktiren özel durumlarla sınırlıdır.[6]
Burun kırığının tanısı temelde muayeneyle konur. Değerlendirme şunları kapsar:[1]
Burun kırığı röntgeni sık sorulan bir konudur. Burun kemiklerinin ince yapısı nedeniyle düz röntgen çoğu zaman tedavi kararını değiştirecek bilgi vermez. Erişkin burun kırıklarında görüntülemenin kullanımını inceleyen bir çalışma, görüntülemenin cerrahi planlama için çoğunlukla gerekli olmadığı sonucuna varmıştır.[9] Buna karşılık yüzün diğer kemiklerinde kırık şüphesi varsa, göz hareketleri kısıtlıysa veya diş kapanışında bozukluk varsa bilgisayarlı tomografi istenir.[1]
Tedavi, kırığın burnun hangi yapılarını etkilediğine ve aradan geçen süreye göre belirlenir. Her kırık ameliyat gerektirmez.
| Kırık tipi | Görünüm ve şikâyet | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| Yer değiştirmemiş kırık (çatlak) | Şekil korunmuş, nefes alma çoğunlukla normal | İzlem, ağrı ve şişlik kontrolü, darbeden korunma |
| Yer değiştirmiş kırık | Burun sırtında kayma veya çökme | Uygun zamanda kapalı redüksiyon[7] |
| Septumu da içeren kırık | Şekil bozukluğuna burun tıkanıklığı eşlik eder | Septumun da ele alınması; kapalı veya açık yaklaşım vaka bazında[10][11] |
| Parçalı veya yüksek enerjili kırık | Belirgin deformite; çevre yüz kemikleri etkilenmiş olabilir | Tomografi ve kişiye özel cerrahi planlama |
| Kaynamış (eski) kırık | Kalıcı eğrilik, burun tıkanıklığı | Septorinoplasti veya rinoplasti[7] |
Kapalı redüksiyon, yerinden oynamış burun kemiklerinin özel aletlerle burun içinden ve dışarıdan yapılan manevralarla yerine oturtulmasıdır; ciltte kesi yapılmaz. İşlemden sonra burun sırtına, halk arasında “burun alçısı” olarak da bilinen koruyucu bir atel yerleştirilir, gerekirse burun içine destek konur. Atelin ne kadar kalacağını hekiminiz belirler.
İşlem lokal veya genel anestezi altında yapılabilir. İki yöntemi karşılaştıran bir meta-analizde, genel anestezi ile yapılan düzeltmelerde burnun görünümünden memnuniyet daha yüksek bulunmuştur.[12] Seçim; kırığın tipi, yaş ve hastanın tercihiyle birlikte verilir.
Darbenin septumu da etkilediği kırıklarda yalnızca dış kemik çatının düzeltilmesi her zaman yeterli olmaz. Kapalı düzeltme yapılan hastaları izleyen bir çalışmada, septum kırığı olanların belirgin biçimde daha büyük bölümü işlemin nefes almayı düzeltmediğini bildirmiştir.[10] Akut dönemde açık septoplastiyi kapalı düzeltmeyle karşılaştıran 2025 tarihli bir meta-analizde ise açık yaklaşım uygulananlarda kalıcı tıkanıklık ve sonradan ek ameliyat gereksinimi daha düşük bulunmuştur; yazarlar bu sonucun ileriye dönük çalışmalarla doğrulanması gerektiğini vurgular.[11]
Bu nedenle burun kırığı muayenesinde yalnızca burnun dış görünümüne değil, burun içine de bakılır. Septumla ilgili kalıcı sorunlar için burun kemik eğriliği (septum deviasyonu) sayfamızı inceleyebilirsiniz.
“Burun kırığı kaç günde kaynar?” sorusunun tek bir yanıtı yoktur; kırığın tipine, yaşa ve uygulanan tedaviye göre değişir. Pratikte bilinmesi gereken şudur: burun kemikleri hızlı kaynamaya başlar, bu yüzden kapalı düzeltme için tanınan süre erişkinlerde genellikle ilk 2 hafta, çocuklarda daha kısadır.[6][8] Kemiğin tamamen sağlamlaşması ise daha uzun sürer; bu dönemde burnun yeni darbelerden korunması gerekir.
İyileşme sürecinde genel olarak:
Günlük işlere dönüş genellikle ağrı ve şişliğin seyrine göre planlanır. Temas gerektiren sporlara dönüş ise kırığın tipine ve yapılan tedaviye göre hekimle birlikte belirlenmelidir; burun yaralanmaları sporda sık görüldüğü için bazı sporcularda dönüş döneminde yüz koruyucu kullanımı da gündeme gelebilir.[3] Kaynamakta olan bir kemiğe gelen yeni bir darbe, düzeltilen hizayı bozabilir.
Çocukların burnu erişkinlere göre daha fazla kıkırdak içerir ve büyümesi sürer. Bu nedenle kırık bazen dışarıdan belirgin bir şekil bozukluğu yapmadan gerçekleşebilir; buna karşılık burun içindeki hasar, büyüme dönemi boyunca burnun gelişimini etkileyebilir.
Çocuğunuzun burnuna darbe aldıysa şu durumlarda hekime başvurun:
Çocuklarda kemik iyileşmesi daha hızlı olduğundan değerlendirmenin erişkinlere göre daha erken, genellikle ilk 3–7 gün içinde yapılması önerilir. Bu yaklaşımı sorgulayan bir çalışmada erken ve geç tedavi edilen çocuklar arasında uzun dönem sonuç farkı bulunmamıştır; yine de septum hematomu gibi tabloların gözden kaçmaması için muayene geciktirilmemelidir.[8][5] Büyüme çağındaki çocuklarda cerrahi kararı daha temkinli verilir; kalıcı şekil düzeltmeleri çoğu zaman büyümenin tamamlanmasına bırakılır.
Evet. Yıllar önce kırılmış ve eğri kaynamış bir burun da düzeltilebilir; ancak bu artık kapalı redüksiyonla değil, cerrahi ile yapılır. Kalıcı deformitelerde geç dönemde (genellikle 3 aydan sonra) uygulanan açık yaklaşımın; kemik ve kıkırdak desteğinin güçlendirilmesi, burun sırtındaki ve septumdaki belirgin eğriliklerin ve burun kanadı (valv) sorunlarının düzeltilmesi açısından avantajları olduğu bildirilmektedir.[7]
Bu ameliyatlarda amaç hem nefes yolunu açmak hem de burnun yüzle uyumlu görünümünü yeniden kazandırmaktır. Septum ile dış burnun aynı ameliyatta düzeltilmesine septorinoplasti denir. Kişi aynı seansta şekilsel bir değişiklik de istiyorsa planlama burun estetiği (rinoplasti) kapsamında yapılır.
Daha önce burun ameliyatı geçirmiş birinin burnu darbe aldıysa, önceki ameliyatta kullanılan kıkırdak destekleri ve dokuların durumu değerlendirmeyi değiştirir. Bu durumda muayenenin ertelenmemesi önerilir; geç dönemde düzeltme gerekirse süreç revizyon rinoplasti ilkelerine göre planlanır.
Travmaya bağlı burun kırığının tedavisi tıbbi bir gerekliliktir ve kamu hastanelerinin acil servisleri ile KBB kliniklerinde yapılır. Kalıcı eğrilik veya tıkanıklık için yapılan fonksiyonel cerrahi de tıbbi endikasyon bulunduğunda geri ödeme kapsamında değerlendirilebilir; aynı ameliyatta yapılan, yalnızca görünüme yönelik değişiklikler ise kapsam dışında kalabilir. Koşullar kurumdan kuruma ve poliçeden poliçeye değiştiği için işlem öncesinde bağlı olduğunuz kurumdan bilgi almanız önerilir. Genel çerçeve için SGK, devlet hastanesi ve özel sigortada geri ödeme bölümüne bakabilirsiniz.
Op. Dr. Emre Apaydın’ın muayenehanesi Ankara’da, Beştepe Mahallesi Yaşam Caddesi üzerindeki Neorama İş Merkezi’ndedir. Darbe sonrası değerlendirmede burnun dış görünümü, burun içi ve nefes yolu birlikte incelenir; kırığın tipine göre izlem, kapalı düzeltme veya ileri dönemde cerrahi seçenekleri konuşulur.
Acil bir bulgu yoksa darbeden sonraki ilk günlerde randevu oluşturmak, kapalı düzeltme için uygun dönemin kaçırılmamasına yardımcı olur. Randevu ve ulaşım bilgileri için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
Darbeden sonra sık görülen bir durum, ilk gün şişlik yüzünden burnun düz görünmesi ve eğriliğin ancak şişlik indiğinde, çoğu zaman kapalı düzeltme için uygun dönem biterken fark edilmesidir. Kalan burun tıkanıklığına zamanla alışmak da sık görülür: kapalı düzeltme sonrası hastaları izleyen bir çalışmada, nefes alma şikâyeti sürdüğü hâlde birçok hastanın sonraki tedaviyi ertelediği bildirilmiştir.[10] Burnunuzun görünümü ya da nefes alışınız darbeden sonra eskisi gibi değilse, kısa bir muayene hangi yolun uygun olduğunu netleştirir.
Kemik kendi kendine kaynar; fakat yerinden kaymışsa yanlış konumda kaynar. Yerinden oynamamış çatlaklar çoğu zaman yalnızca izlemle iyileşir. Kemik parçaları kaymışsa kendiliğinden yerine dönmez ve kalıcı eğrilik ya da tıkanıklık bırakabilir. Bu nedenle şekil değişikliği veya tıkanıklık varsa muayene önerilir.
Burun kemikleri hızlı kaynamaya başlar. Yerinden oynamış kırıklarda kapalı (kesisiz) düzeltme erişkinlerde genellikle ilk 2 hafta içinde yapılır; çocuklarda daha erken değerlendirme önerilir. Bu süre geçtikten sonra da düzeltme mümkündür, ancak çoğu durumda cerrahi gerekir.
Hayır. Burun kırıklarının çoğunda darbeyle birlikte kanama görülse de kanamasız kırıklar da olur. Kanamanın kısa sürede durması da kırık olmadığını göstermez. Belirleyici olan şekil değişikliği, dokunmakla ağrı ve nefes almadaki değişikliktir.
Her zaman gerekmez. Tanı temelde muayeneyle konur ve düz röntgen çoğu zaman tedavi kararını değiştirmez. Yüzün diğer kemiklerinde kırık şüphesi, göz hareketlerinde kısıtlılık veya diş kapanışında bozukluk varsa bilgisayarlı tomografi istenir.
Acil bir bulgu varsa önce acil servise başvurulur. Acil bulgu yoksa burun kırığının değerlendirilmesi ve tedavisi Kulak Burun Boğaz uzmanlık alanındadır. Kalıcı şekil bozukluğunun düzeltilmesi KBB veya plastik cerrahi uzmanları tarafından yapılabilir; bu konuda burun estetiğini kim yapar yazımız fikir verebilir.
Kapalı düzeltme ciltte kesi yapılmadan uygulanan bir işlemdir ve lokal ya da genel anestezi altında yapılabilir. Anestezi yöntemi kırığın tipine, yaşa ve hastanın tercihine göre belirlenir. Eski kırıklarda yapılan septorinoplasti ise genel anestezi altında yapılan, daha kapsamlı bir ameliyattır.
Çocuklarda şekil bozukluğu belirgin olmayabilir. Şişlik ve ağrının yanında yeni başlayan ağızdan nefes alma, horlama, burun tıkanıklığı veya burun içinde şişlik görülmesi kırık ya da septum hematomu açısından uyarıcıdır. Çocuklarda iyileşme hızlı olduğu için değerlendirme ertelenmemelidir.
Travmaya bağlı burun kırığının tedavisi ve nefes yolunu düzeltmeye yönelik fonksiyonel cerrahi, tıbbi endikasyon bulunduğunda geri ödeme kapsamında değerlendirilebilir. Yalnızca görünüme yönelik ek değişiklikler kapsam dışında kalabilir. Koşullar kuruma göre değiştiği için işlem öncesinde bağlı olduğunuz kurumdan bilgi alınmalıdır.
Evet. Eğri kaynamış eski kırıklar kapalı yöntemle düzeltilemez; ancak septorinoplasti veya rinoplasti ile hem nefes yolu hem de burnun görünümü düzeltilebilir. Planlama, burnun dış yapısı ile septumun birlikte değerlendirildiği bir muayeneyle yapılır.
Yazıdaki oranlar ve süreler aşağıdaki çalışmalardan alınmıştır.
Kırığın tipi ve uygun tedavi zamanı, burun içini de kapsayan bir muayeneyle belirlenir.
Randevu ve iletişim bilgileri →Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Acil bir durum olduğunu düşünüyorsanız 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Teşhis ve tedavi kararı hekim muayenesi sonrasında kişiye özel olarak verilir.
Lokasyon
Beştepe Mahallesi Yaşam Caddesi No:13 Neorama İş Merkezi Kat:16 No:73 Yenimahalle/ANKARA
Telefon Numarası
0 530 834 02 32
Mail Adresi
info@emreapaydin.com
Burun yapınızın ve nefes almanızın değerlendirilmesi muayene ile yapılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Teşhis ve tedavi kararı, hekim muayenesi sonrasında kişiye özel olarak verilir.
Kulak, burun ve boğaz alanında değerlendirdiğim diğer başlıklar.
Randevu ve bilgi için aşağıdaki kanallardan ulaşabilirsiniz.
